Cudzysłów i prawie wszystko o nim

Cudzysłów – jak sama nazwa wskazuje – służy przede wszystkim do oznaczania „cudzych słów”, czyli cytatów, ale także tytułów dzieł, pseudonimów i marek. Może też oznaczać ironię wypowiedzi lub dystans do czegoś. Z pozoru prosty, może jednak sprawiać kłopoty, zwłaszcza w połączeniu z innymi znakami interpunkcyjnymi. Poniższy tekst powinien wyjaśnić większość wątpliwości związanych z cudzysłowem.

I. Jak wygląda prawidłowy cudzysłów

To pytanie jest jak najbardziej zasadne, bo istnieją różne cudzysłowy. Pisząc w języku polskim, powinniśmy stosować przed wszystkim tzw. cudzysłów typograficzny:

Spojrzał na mnie i powiedział: „Człowieku, nie wygłupiaj się!”.

cudzyslow

Prawidłowy jest więc cudzysłów, który „zaczyna się na dole, a kończy na górze”.

Błędem jest natomiast stosowanie cudzysłowu "amerykańskiego".

II. Jak uzyskać na komputerze z Windows cudzysłów typograficzny?

Cudzysłów typograficzny otwieramy poprzez kombinację klawiszy Alt + 0132, a zamykamy poprzez Alt + 0148.  W ten sposób możemy uzyskać prawidłowy cudzysłów w takich programach jak Notatnik czy Notepad++:

notepad

Z tej opcji możemy także skorzystać, jeśli nanosimy jakieś napisy na zdjęcie lub grafikę: skopiowane z Notatnika słowo lub wyrażenie w cudzysłowie wstawiamy w okienko tekstowe programu graficznego. Tą metodą wykonałem w programie GIMP obrazek na niebieskim tle, widoczny w początkowej części niniejszego wpisu.

A co z MS Word?

Tu możemy sprawę znacznie uprościć, wchodząc w „Opcje”, potem w „Sprawdzanie”, wreszcie w „Opcje Autokorekty”. Ustawiamy tam „Cudzysłowy »proste« na »drukarskie«”:

word-cudzyslow

Również OpenOffice Writer zamienia automatycznie cudzysłowy na typograficzne. Jeśli tego nie robi, należy wejść w „Narzędzia”, potem w „Opcje autokorekty”, wreszcie w „Opcje zlokalizowane” i zaznaczyć tam pole „Zamień”.

III. Jak postąpić, gdy cudzysłów występuje wewnątrz innego cudzysłowu?

To proste – należy użyć cudzysłowu niemieckiego lub francuskiego jako wewnętrznego (najprościej jest kopiować je z Tablicy znaków):

Żona zapytała mnie rano: „Pójdziemy dziś na »Wołyń«?”

Internauci pytają się nawzajem: „Czytałeś najnowszy wpis w «Po polskiemu»?”

IV. Wyższa szkoła jazdy: cudzysłów i inne znaki

Zacznijmy od kropki. Jeżeli przytaczamy zdanie, to oczywiście kończy się ono kropką po cudzysłowie zamykającym. Tak samo jest z cytowaniem tekstu zawierającego kilka zdań:

Oscar Wilde wyraził to jednym zdaniem: „Jeden pocałunek mężczyzny może złamać całe życie kobiety”.

Nie lubię książek Coelho, ale przytoczę fragment z „Alchemika”. Brzmi on: „Kocha się za nic. Nie istnieje żaden powód do miłości”.

Powiedziała: „Nazwałeś mnie idiotką. Groziłeś mi. Chciałeś mnie bić”.

Pytajnik, wykrzyknik lub ich kombinacja:

Jeżeli cytowana wypowiedź kończy się innymi znakami niż kropka, umieszczamy je wewnątrz cudzysłowu, a kropkę dodajemy po nim, o ile wymaga tego zakończenie całego zdania.

Joanna spojrzała na niego i krzyknęła: „Czyś ty oszalał?!”.

ale:

Jak sądzisz, czy poprawne jest zdanie: „Nie przekonasz mnie do twojej teorii”?

Wielokropek:

Odpisała Andrzejowi: „No cóż – jeśli tak wolisz…”. (wielokropek stanowi element cytowanej wypowiedzi)

ale:

Odpisałem jej: „Nie i koniec”(wielokropek kończy całe zdanie zawierające cytat)

A jak sobie poradzić ze zbitką odnośnika i cudzysłowu (a dodatkowo jeszcze przecinka lub kropki)?

Obecnie rządząca ekipa nie kwapi się do wpuszczania do Polski „uchodźców”10, ponieważ obawia się islamizacji Polski.

ale

Obecnie rządząca ekipa nie kwapi się do wpuszczania do Polski „uchodźców10″, ponieważ obawia się islamizacji Polski.

Skąd ta różnica? W pierwszym przykładzie odsyłać będziemy do objaśnienia lub źródła informacji o tym, że ekipa się nie kwapi. W drugim inaczej: przypis objaśni jedynie pojęcie „uchodźców” (czyli tzw. uchodźców, będących de facto imigrantami ekonomicznymi).

Wszystko jasne? Powodzenia…

Marek Trenkler

Matuzalem blogosfery. Redaktor, korektor, autor tekstów
Podobają Ci się moje teksty? Być może mogę napisać coś i dla Ciebie.

Mogę też, jako doświadczony redaktor i korektor, uczynić Twoje teksty lepszymi. Masz pytania? Propozycje? Zlecenie? Napisz do mnie: texterpl@gmail.com

Drogi Czytelniku! Ponieważ wierzę, że jesteś istotą rozumną, doskonale wiesz, że ta strona używa cookies. Ba, wiesz nawet, co to jest. Aby jednak formalności stało się zadość, niniejszym informuję Cię: tak, ja też faszeruję nimi Twojego kompa, na co masz prawo się zgodzić lub nie.