Jak prawidłowo sporządzać wyliczenia

Blogerzy i webmasterzy uwielbiają wyliczenia, czyli listy numerowane i punktowane. Nic w tym dziwnego: listy takie znacząco zwiększają przejrzystość tekstu. Pozwalają zawrzeć istotne treści w niewielu słowach i w uporządkowany sposób. Sporządzenie prawidłowej listy jest stosunkowo proste, jest jednak kilka reguł, których należy przestrzegać. Dylematy pojawiają się wtedy, gdy piszący ma rozstrzygnąć o tym, jak uporządkować elementy wyliczenia, czy rozpoczynać je wielką czy małą literą oraz jak kończyć.

Jak oznaczać elementy wyliczenia

Przede wszystkim należy wybrać jeden sposób i trzymać się go konsekwentnie w całym tekście. Do wyboru mamy cyfry arabskie z kropką (1., 2., 3. itd.), małe litery z nawiasem (a), b), c) itd.), cyfry rzymskie z kropką (I., II., III. itd ) oraz punktory, czyli symbole graficzne.

Nie stosujemy natomiast cyfr z nawiasem, cyfr z dwoma nawiasami, małych liter z kropką ani małych liter z nawiasami.

wyliczenia

Jak rozpoczynać i kończyć wyliczenie

Obowiązują tu następujące zasady:

  1. Elementy wyliczenia rozpoczynamy małą literą, jeżeli nie stanowią samodzielnych zdań. W liście, którą właśnie czytasz, jest inaczej.
  2. Na końcu każdego elementu wyliczenia stawiamy przecinek, średnik lub kropkę (kropkę na końcu zdania, o przecinku i średniku napiszę poniżej).
  3. Znak interpunkcyjny możemy pominąć, jeżeli wyliczenie zaczyna się od punktora, a jego elementy są krótkie, nie stanowią samodzielnych zdań ani nie zawierają przecinków.
  4. Ostatni element wyliczenia zawsze zamykamy kropką.

jakkochato

Wyobraźmy sobie zatem panią X, która uznała, że ma dość swego męża i za pośrednictwem adwokata skierowała do sądu pozew o rozwód z orzekaniem o winie, wskazując winę pozwanego, który:

  • chlapie
  • chrapie
  • pije
  • bije.

Nie było żadnego powodu, by rozpoczynać elementy wyliczenia dużą literą. Ponieważ zaczynają się od punktora, są krótkie, nie zawierają przecinków ani nie mają charakteru zdań, jedynym znakiem interpunkcyjnym jest obowiązkowa kropka na końcu całej listy.

Co zrobił pozwany pan X? Też poszedł do adwokata i tam wspólnie sporządzili odpowiedź na pozew, z której wynikało, że winna rozpadu pożycia jest pani X. Uzasadniono to tym, że powódka:

  1. systematycznie zdradza swojego męża,
  2. notorycznie przypala wodę na herbatę,
  3. permanentnie trwoni wspólny majątek.

Tu również elementy wyliczenia zaczynają się małą literą. Ponieważ są wielowyrazowe, zamykamy je przecinkiem (a ostatni oczywiście kropką). Co począć w sytuacji, gdy w elementach wyliczenia pojawia się przecinek? Wtedy na końcu wszystkich elementów oprócz ostatniego postawimy średnik. Nasza pani powódka sporządziła pismo procesowe, w którym wyjaśniła, że:

  1. męża zdradzała, ale tylko od czasu do czasu;
  2. wody na herbatę nie przypalała, a jedynie ją soliła;
  3. majątek nie jest wspólny, bo tylko ona cokolwiek zarabia, podczas gdy mąż jest bezrobotny.

Państwo X rozwiedli się ostatecznie bez orzekania o winie, a adwokat pana X zażądał honorarium w wysokości 4 tysięcy złotych. Pan X zdziwił się, że adwokat chce aż takiej sumy i poprosił o uzasadnienie. Adwokat napisał mu wtedy:

  1. Wysłuchałem cierpliwie Pańskiego ględzenia.
  2. Sporządziłem doskonałą odpowiedź na pozew.
  3. Reprezentowałem  Pana na rozprawach.
  4. Potrzebuję pieniędzy, ponieważ oświadczyłem się Pańskiej byłej żonie i chcę jej kupić pierścionek.

Mamy tu do czynienia z pełnymi zdaniami, toteż każde z nich zaczyna się wielką literą i każde zakończone jest kropką.

Ważna jest konsekwencja

To jeszcze nie koniec zasad. Nie dość, że wszystkie wyliczenia w tekście powinny się zaczynać od tego samego elementu (niniejszy artykuł jest pod tym względem źle napisany, ale to dlatego, że chciałem dać przykłady punktorów, cyfr i liter), to jeszcze wszystkie elementy pojedynczego wyliczenia powinny mieć tę samą formę. Jeżeli mają inną, należy wyliczenie przeredagować i formę ujednolicić: sama rzeczowniki, same wyrażenia bezokolicznikowe, same zdania itp. Na przykład po przeczytaniu tego tekstu powinieneś:

a) pokiwać z uznaniem głową;

b) wydrukować tekst i oprawić go w ramki;

c) wejść na Facebooka, dać lajka i napisać entuzjastyczny komentarz.

 Co zrobić z odmianą rzeczowników? Wróćmy jeszcze do pani X, która w międzyczasie została panią mecenasową. W liście do swojej przyjaciółki napisała, że swojemu nowemu mężowi zazdrości:

  • pazerności
  • bezwzględności
  • bezkompromisowości.

Gdyby ta lista była dłuższa i pani mecenasowa uznałaby, że dopełniacze mogą utrudnić lekturę, mogłaby nieco przeredagować wyliczenie i napisać, że cechami, których zazdrości nowemu mężowi, są:

  • punktualność
  • opanowanie
  • staranność.

________

W trakcie pisania tego tekstu korzystałem z książki Adama Wolańskiego Edycja tekstów. Inne źródła, w tym np. Słownik interpunkcyjny PWN, podają miejscami inne reguły. Różnice mogą dotyczyć przede wszystkim zalecanych oznaczeń elementów wyliczenia.

Marek Trenkler

Matuzalem blogosfery. Redaktor, korektor, autor tekstów
Mogę uczynić Twoje teksty lepszymi. Masz pytania? Propozycje? Zlecenie? Napisz do mnie: texterpl@gmail.com

Tu nie dyskutujemy.

Drogi Czytelniku! Ponieważ wierzę, że jesteś istotą rozumną, doskonale wiesz, że ta strona używa cookies. Ba, wiesz nawet, co to jest. Aby jednak formalności stało się zadość, niniejszym informuję Cię: tak, ja też faszeruję nimi Twojego kompa, na co masz prawo się zgodzić lub nie.